Saha uygulaması
İş kazası sonrası kök neden analizi nasıl yapılır? 5 Neden ve doldurulmuş örnek
Bir depo kazası üzerinden kanıt toplama, 5 Neden, kontrol önlemlerini inceleme ve düzeltici faaliyetleri sahada doğrulama adımları.
Pergen AI Editör Ekibi ·
Bir depo çalışanı yaya geçişinde takılıp düştü. İlk tutanakta çalışanın palete takıldığını söylediği, tanığın ise düşüşü gördüğü yazıyor. Olaydan sonra çekilen fotoğrafta palet yaya çizgisini aşıyor. Bu üç kayıt, incelemenin başlangıcı. Kök neden analiziyle aynı tehlikenin başka bir vardiyada tekrar oluşmasına nelerin izin verdiğini araştırırız.
Olayın ilk kaydını hazırlıyorsanız örnek tutanak ve ek belge listesine bakabilirsiniz. İş kazası tutanağı nasıl hazırlanır?
Kök neden analizi nedir?
Kök neden analizi, kazanın nasıl gerçekleştiğini ve mevcut önlemlerin olayı neden engelleyemediğini kanıtlarla inceler. Doğrudan neden olay anındaki tehlikeli koşulu veya etkileşimi açıklar. Katkıda bulunan etkenler bu koşulun oluşmasını kolaylaştırır. Kök nedenler ise tehlikenin sürmesine izin veren planlama, tasarım, iş organizasyonu veya kontrol eksiklikleridir. Aynı kazada birden fazla kök neden bulunabilir.
6331 sayılı Kanun’un 14. maddesi işverene iş kazalarını kayda alma, inceleme ve raporlama yükümlülüğü getirir. 5 Neden, incelemede kullanılabilecek yöntemlerden biridir. SGK bildiriminin süresini ve gönderim adımlarını ayrıca takip edin. 6331 sayılı Kanun, madde 14 · SGK iş kazası bildirim rehberi
İlk bulgudan kanıta nasıl geçilir?
- Önce müdahale edin ve tekrar maruziyeti önleyin. Sağlık müdahalesine ve sahayı güvene almaya öncelik verin. Bu işlemler sırasında yer değiştiren nesneleri, mümkünse kimin ne zaman ve neden taşıdığını kaydedin.
- İncelemeye işi bilen kişileri katın. İSG uzmanı, ilgili işin yöneticisi ve işi yapan çalışanların bilgisi farklı soruları yanıtlar. Ekipman, elektrik veya yapı gibi teknik konularda ilgili uzmanlığı dahil edin.
- Zaman çizelgesi çıkarın. Kazadan önceki iş akışını, kazayı ve ilk müdahaleyi sıralayın. Her kayda tarih, saat ve kaynak ekleyin. Kamera saatinin başka kayıtlarla aynı olup olmadığını kontrol edin.
- Tanıkları ayrı dinleyin. “Olaydan hemen önce ne gördünüz?” gibi açık sorular sorun. Tanığın doğrudan gözlemini, başkasından duyduğunu ve yorumunu ayrı yazın.
- Belgeleri sahadaki uygulamayla karşılaştırın. İşe göre fotoğraf, kroki, vardiya kaydı, talimat, risk değerlendirmesi ve bakım kayıtlarını inceleyin. Eğitim katılım kaydının yanında işin o vardiyada nasıl yapıldığını da araştırın. Paylaşılan raporda gerekli kişisel bilgilerle sınırlı kalın.
Örnekte 09.52’de çekilen fotoğraf, 09.40’taki palet konumunu tek başına doğrulamaz. Kameranın görüş açısı, çekim saati ve kaydın ilk müdahale öncesini kapsayıp kapsamadığı sonucu etkiler. HSE kaza inceleme rehberi
Doldurulmuş 5 Neden analizi örneği
Bu bölüm önceki yazıdaki ÖR-2026-014 numaralı kurgusal depo kazasını sürdürüyor. Aşağıdaki kamera, sevkiyat ve vardiya kayıtları da örnek için oluşturulmuştur.
İnceleme ekibi, saatini vardiya kayıtlarıyla karşılaştırdığı görüntüde paletin düşüşten önce B koridorunun yaya çizgisine taştığını doğruladı. Bir raf ayağı nedeniyle ayak ile paletin temas anı kamerada görünmüyor. Çalışanın beyanı palete takılmayı destekliyor. Paletin yaya yolunu daralttığı doğrulanmış bir bulgu, takılma anının ayrıntısı ise mevcut kanıtla sınırlı.
| İnceleme sorusu | Örnek yanıt ve dayanak |
|---|---|
| 1. Yaya geçişi neden daraldı? | Boş palet yaya çizgisini aştı. Olay öncesi görüntü ve olay sonrası fotoğraf bu konumu destekliyor. |
| 2. Palet neden oraya bırakıldı? | Sevkiyat personeli paleti geçici olarak koyduğunu anlattı. Görüntü, bırakma zamanını ve yerini doğruladı. |
| 3. Neden güvenli bir yere bırakılmadı? | O vardiyada işaretli boş palet alanı doluydu. Görüntü ve yoğun saatlerde yapılan saha gözlemi, doluluk sorununu gösterdi. |
| 4. Alan dolduğunda neden güvenli bir seçenek yoktu? | Sevkiyat planında yoğun saatler için taşma alanı tanımlanmamıştı. Yerleşim planı ve vardiya görüşmeleri incelendi. |
| 5. Yoğun saatlerdeki ihtiyaç neden planlanmadı? | Sevkiyat çizelgesi aynı zaman aralığına alınan ek yüklemeleri gösteriyordu. Değişiklik kaydında palet alanı kapasitesi ile yaya güzergâhının yeniden değerlendirildiğine ilişkin kayıt bulunmadı. Planlama toplantısına katılanlar bu iki konunun ele alınmadığını doğruladı. |
Birinci neden zinciri. Yoğun saatler için palet kapasitesi ve güvenli taşma alanı planlanmadığı için bir palet yaya geçişine taşmıştı.
İkinci neden zinciri. Yaya çizgisi geçiş yolunu gösteriyordu. Vardiya kontrol formu incelendiğinde yoğun sevkiyat sırasında koridoru kimin kontrol edeceği ve bir engel görüldüğünde ne yapılacağı belirtilmemişti. Yaya geçişinin açık kalmasına yönelik kontrolün sahibi ve müdahale adımı tanımlanmamıştı.
Örnekte beş soru kullandık. Gerçek olayda kanıtın götürdüğü yere kadar ilerleyin. Kamera görüşü, zemin, aydınlatma, iş yükü ve ekipman gibi başka etkenleri de kontrol edin. Alternatif bir açıklama için veri eksikse hangi bilginin araştırılacağını rapora yazın.
Hangi yöntemi ne zaman kullanmalı?
- 5 Neden. Belirli bir bulgudan başlayarak onu mümkün kılan koşulları sorgulayın. Birden fazla açıklama varsa ayrı neden zincirleri açın.
- Balık kılçığı diyagramı. Birden fazla etkeni ekipçe gözden geçirmek için yöntem, ekipman, çevre, iş organizasyonu ve benzeri başlıklar altında aday nedenleri toplayın. Her adayı bir kanıtla kontrol edin.
- Bariyer analizi. Kazayı önlemesi veya sonucunu sınırlaması beklenen her önlemi inceleyin. Bunun sahada mevcut olup olmadığını, nasıl çalıştığını ve etkisinin nasıl denetlendiğini kaydedin. Depo örneğinde güvenli palet alanı, yaya ayırımı ve vardiya kontrolü ayrı ayrı incelenir.
Olay karmaşıksa önce zaman çizelgesini ve kontrol önlemlerini çıkarın. Sonra belirsiz kalan noktalar için 5 Neden veya balık kılçığıyla ilerleyin. OSHA olay inceleme rehberi
Düzeltici faaliyet nasıl yazılır ve doğrulanır?
Faaliyeti doğrudan bir bulguya bağlayın. Önceliği tehlikeyi ortadan kaldıran veya çalışanı tehlikeden ayıran önlemlere verin. Her faaliyet için sorumlu, hedef tarih, tamamlanma kanıtı ve sahada etkinliği ölçme yöntemi belirleyin.
| Örnek faaliyet | Sorumlu ve hedef | Tamamlanma ve etkinlik kanıtı |
|---|---|---|
| Paletlerin yaya yolu dışındaki işaretli uygun alana alınması ve koridorun kontrol edilmesi | Vardiya sorumlusu · aynı vardiya | Alan fotoğrafı ve yeniden açılış kontrol kaydı |
| Yoğun saatlere göre palet alanı kapasitesinin düzenlenmesi ve güvenli taşma alanının belirlenmesi | Depo yöneticisi · 7 gün | Güncel yerleşim planı ve saha kabulü. Sonraki iki hafta içinde en az üç yoğun sevkiyat vardiyasında koridor açık, paletler ayrılmış alanda olmalı. |
| Yaya geçişi kontrolünün vardiyaya atanması ve engel görüldüğünde müdahale adımının yazılması | Operasyon sorumlusu · 7 gün | Güncel kontrol formu ve vardiya görevlendirmesi. İlk iki haftada kontrol kayıtları yerinde gözlemle karşılaştırılır. Engel tespit edilirse müdahale saati kayda alınır. |
Saha kontrolünde yaya yoluna taşma sürüyorsa faaliyeti açık tutun ve kapasiteyi, yerleşimi veya iş akışını yeniden inceleyin. Benzer koridor ve vardiyalara da bakın. Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği’nin 12. maddesi uyarınca iş kazası sonrasında risk değerlendirmesini, ortaya çıkan yeni risklerin etkilediği alana göre tamamen veya kısmen yenileyin. Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, madde 12 · Risk değerlendirmesi yenileme rehberi
Raporu tamamlamadan önce
- Olay sırası, doğrulanmış bulgular, beyanlar ve açık sorular ayrı ayrı yazıldı mı?
- Her nedenin dayanağı ve mevcut önlemin nasıl aksadığı kayda geçirildi mi?
- Her faaliyetin sorumlusu, hedef tarihi ve etkinlik ölçütü belli mi?
- Risk değerlendirmesinin yenilenmesi ve benzer alanların kontrolü planlandı mı?