Risk Değerlendirmesi Kaç Yılda Bir Yenilenir? 2-4-6 Kuralı ve İstisnaları

2-4-6 kuralı: tehlike sınıfına göre yenileme süreleri

Yenileme periyodu işyerinin tehlike sınıfına bağlıdır ve İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği’nin 12 nci maddesinin birinci fıkrasında düzenlenir:

Tehlike sınıfı	Yenileme süresi	Dayanak
Çok tehlikeli	En geç 2 yılda bir	Yönetmelik md. 12/1
Tehlikeli	En geç 4 yılda bir	Yönetmelik md. 12/1
Az tehlikeli	En geç 6 yılda bir	Yönetmelik md. 12/1

Maddedeki ifade “en geç”tir: bu süreler üst sınırdır. İşyerindeki koşullar gerektiriyorsa değerlendirme daha erken yenilenebilir; aşağıdaki 7 durumdan biri gerçekleştiğinde ise yenileme zorunludur.

Tehlike sınıfınızı nasıl öğrenirsiniz?

Tehlike sınıfı, işyerinin esas faaliyet konusuna (NACE kodu) göre İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği’ndeki listeye dayanır. Pratikte tehlike sınıfınızı SGK işyeri tescil bilgilerinizden ve İSG-KATİP üzerindeki işyeri kaydınızdan görebilirsiniz. Aynı tüzel kişiliğe ait farklı işyerleri (şubeler) farklı tehlike sınıflarında olabilir; yenileme süresi her işyeri için kendi sınıfına göre ayrı işler.

Süre dolmadan yenileme gerektiren 7 durum

Yönetmeliğin 12 nci maddesinin ikinci fıkrasına göre, ortaya çıkan yeni risklerin işyerinin tamamını veya bir bölümünü etkilemesi göz önünde bulundurularak risk değerlendirmesi tamamen veya kısmen yenilenir:

1. İşyerinin taşınması veya binalarda değişiklik yapılması,
2. İşyerinde uygulanan teknoloji, kullanılan madde ve ekipmanlarda değişiklik olması,
3. Üretim yönteminde değişiklik olması,
4. İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay meydana gelmesi,
5. Çalışma ortamına ait sınır değerlere ilişkin bir mevzuat değişikliği olması,
6. Çalışma ortamı ölçümü ve sağlık gözetimi sonuçlarına göre gerekli görülmesi,
7. İşyeri dışından kaynaklanan ve işyerini etkileyebilecek yeni bir tehlikenin ortaya çıkması.

Bu hallerde yenilemenin kapsamı olayın etkisine göre belirlenir: tek bir bölümü etkileyen bir ekipman değişikliğinde kısmi yenileme yeterli olabilirken, taşınma gibi işyerinin tamamını etkileyen durumlarda değerlendirme bütünüyle ele alınır.

Geçerlilik tarihi ve dokümantasyon

Risk değerlendirmesi dokümanında gerçekleştirildiği tarih ve geçerlilik tarihi yer almak zorundadır (md. 11/1-c). Geçerlilik tarihi, tehlike sınıfına göre 2-4-6 kuralıyla uyumlu yazılmalı; doküman sayfaları numaralandırılıp her sayfası değerlendirmeyi gerçekleştirenlerce paraflanmalı ve son sayfası imzalanmalıdır (md. 11/2). Doküman elektronik ortamda hazırlanıp arşivlenebilir (md. 11/3).

Sık yapılan üç hata

1. “Süre dolmadı, dokunmayız” yaklaşımı: İş kazası veya ramak kala olay sonrasında yenileme yapılmaması — md. 12/2-ç açıkça yenileme sebebi sayar.
2. Geçerlilik tarihinin dokümana yazılmaması: Denetimde ilk bakılan alanlardandır ve md. 11/1-c’nin açık gereğidir.
3. Şube/lokasyon farkının gözden kaçması: Her işyeri kendi tehlike sınıfına göre ayrı takvime tabidir; merkezin takvimi şubeye uygulanmaz.

Sık sorulan sorular

Yenileme “tamamen” mi yapılmak zorunda? Hayır. Md. 12/2, yeni risklerin işyerinin tamamını veya bir bölümünü etkilemesine göre değerlendirmenin “tamamen veya kısmen” yenileneceğini söyler.

Risk değerlendirmesini kim yapar? İşveren yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür (6331 md. 10; Yönetmelik md. 5). Değerlendirme; işveren/işveren vekili, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, çalışan temsilcileri, destek elemanları ve işyerini tanıyan çalışanlardan oluşan bir ekip tarafından gerçekleştirilir (md. 6).

Süreyi geçirmenin yaptırımı var mı? Risk değerlendirmesi yapılmaması veya yaptırılmaması 6331 sayılı Kanun’un 26 ncı maddesi kapsamında idari para cezasına tabidir. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellendiği için güncel tutar, ilgili yılın resmî tarifesinden kontrol edilmelidir.

Tehlike sınıfım değişirse ne olur? Esas faaliyet/NACE kodu değişikliği tehlike sınıfını değiştirebilir; bu durumda yenileme takvimi yeni sınıfın süresine göre işler ve md. 12/2’deki koşullar (ör. üretim yöntemi değişikliği) zaten yenilemeyi tetikleyebilir.

İlgili işlemler

Periyodu belirlemeden önce tehlike sınıfını doğrulayın. Olay sonrası değerlendirme için iş kazası kayıt ve bildirimi ile ramak kala kayıt sürecini birlikte inceleyin.

Tarihi hesaplayın, değişikliği ayrıca değerlendirin

Risk değerlendirmesi yenileme tarihi hesaplayıcısı, gerçekleştirilen değerlendirme tarihine göre 2, 4 veya 6 yıllık periyodik üst sınırı verir. Erken yenileme nedeni varsa bunu ayrıca belirtir.

Üç temsili senaryo: yeni makine alınması etkilenen işi ve diğer bölümlerle etkileşimini gündeme getirir; ramak kala sonrası olayın ilişkili olduğu risk satırları tekrar ele alınır; taşınmada yeni yerleşim, çevre ve acil durum düzeni değerlendirilir. Kısmi revizyon yapılan tarihi bütün işyerinin süresini otomatik uzatmak için kullanmayın. Revizyon kapsamı, gerekçesi, ekip ve geçerlilik bilgileri kayıtta görünür olmalıdır.