Acil Durum Tatbikatı Kaç Yılda Bir Yapılır?

Süreler ve sayılar tek tabloda

Tehlike sınıfı	Plan yenileme (periyodik)	Destek elemanı eşiği*
Çok tehlikeli	En geç 2 yılda bir	Her 30 çalışana kadar en az 1’er kişi
Tehlikeli	En geç 4 yılda bir	Her 40 çalışana kadar en az 1’er kişi
Az tehlikeli	En geç 6 yılda bir	Her 50 çalışana kadar en az 1’er kişi

* Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için ayrı ayrı geçerlidir (md. 11/3); 30-40-50 sayıları ve katları hesaba dâhil edilir. Tatbikat ise tüm tehlike sınıflarında aynıdır: maden işyerleri hariç en geç yılda bir (md. 13/2).

Dört acil durum ekibi (2021’den beri geçerli yapı)

Yönetmeliğin ekip yapısı 1 Ekim 2021 değişikliğiyle güncellendi; internetteki eski içeriklerin bir kısmı hâlâ önceki yapıyı anlatır. Güncel md. 11’e göre işveren şu dört ekibi kurar:

1. Söndürme ekibi — yangına derhâl müdahale ve söndürme,
2. Kurtarma ekibi — acil durum sonrası arama ve kurtarma,
3. Koruma ekibi — panik/kargaşayı önleme, ekipler arası koordinasyon, sayım, resmî müdahale ekiplerine bilgi verme,
4. İlk yardım ekibi — ilk yardım müdahaleleri; buradaki destek elemanları İlkyardım Yönetmeliği (RG 29.07.2015/29429) esaslarına göre görevlendirilir (md. 11/5) ve ilkyardımcı eğitimlerini bu yönetmeliğe göre alır (md. 15/4).

Önemli ayrıntılar: 10’dan az çalışanı olan işyerlerinde söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin tamamı için eğitimli tek bir destek elemanı yeterlidir (md. 11/4). Görevlendirmede vardiya düzeni dikkate alınır (md. 11/8); ekip üyelerinin adı, görevi ve iletişim bilgilerini içeren liste işyerinde görünür şekilde asılır (md. 11/9); ayrılan üyenin yerine yeniden görevlendirme yapılır (md. 11/10).

Acil durum planında neler olmak zorunda?

Plan asgari şunları içerecek şekilde dokümante edilir (md. 12/1):

• İşyeri unvanı, adresi, işverenin adı; hazırlayanların adı ve unvanı,
• Hazırlanma tarihi ve geçerlilik tarihi,
• Belirlenen acil durumlar ve alınan önleyici/sınırlandırıcı tedbirler,
• Müdahale ve tahliye yöntemleri,
• Tahliye planı/krokisi: acil durum ekipmanları ve ilkyardım malzemelerinin yerleri, kaçış yolları, toplanma yerleri, görevlilerin listesi, kurumların acil irtibat numaraları, özel riskli bölümler ile elektrik/gaz kesim noktaları.

Plan; sayfaları numaralandırılıp paraflanarak imzalanır (güvenli e-imza da geçerlidir) ve ekiplerin kolay ulaşacağı yerde saklanır (md. 12/2). Tahliye planı, bina giriş-çıkışlarında ve katlarda görünür şekilde asılmak zorundadır (md. 12/3).

Tatbikat: yılda bir, formuyla birlikte

• Tatbikat, planın uygulama adımlarının işlediğinden emin olmak için belirlenen periyotlarla ve en geç yılda bir yapılır (maden işyerleri kendi yönetmeliğine tabidir) (md. 13/1-2).
• Tatbikatın tarihi, görülen eksiklikler ve yapılacak düzeltmeler tatbikat formuna (örneği Ek-2) işlenir; sonuçlara göre plan gözden geçirilir (md. 13/3).
• İş merkezleri ve iş hanlarında tatbikatlar yönetimin koordinasyonunda yürütülür (md. 13/4).

Planın süresinden önce yenlenmesini gerektiren durumlar

Periyodik süre dolmasa bile; işyerinde veya yakın çevresinde, belirlenmiş acil durumları etkileyebilecek ya da yeni acil durum yaratabilecek bir değişiklik olduğunda plan tamamen veya kısmen yenilenir (md. 14/1). Acil durumlar belirlenirken risk değerlendirmesi sonuçları esas alındığından (md. 8/1), risk değerlendirmesini değiştiren olaylar çoğu zaman acil durum planını da etkiler.

Bilgilendirme ve eğitim

• Tüm çalışanlar; plan, ekipler ve görevliler hakkında bilgilendirilir (md. 15/1).
• İşe yeni alınan ve geçici devralınan çalışanlara, İSG eğitimlerine ilave olarak acil durum planı bilgilendirmesi yapılır (md. 15/2).
• Ekiplerde görevlendirilenlere görevlerine özel eğitim verilir; söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin özel eğitimini işyerinin İSG profesyonelleri verebilir (md. 15/3).

Sık yapılan üç hata

1. Planı hazırlayıp tatbikatı atlamak: Yıllık tatbikat ve tatbikat formu ayrı ve açık bir yükümlülüktür; denetimde plan kadar tatbikat kaydı da sorulur.
2. Eski ekip yapısıyla devam etmek: 2021 değişikliği ekipleri yeniden tanımladı; dokümanların güncel md. 11 yapısına göre kurulması gerekir.
3. Ekip listesini ve tahliye krokisini asmamak: Görünür şekilde asma yükümlülüğü (md. 11/9 ve 12/3) sahada en sık atlanan maddelerdendir.

Sık sorulan sorular

30 iş gününden kısa işlerde de plan gerekir mi? Süreksiz işlerde (30 iş günü veya daha kısa) tam plan yerine, çalışanları doğrudan etkilemesi muhtemel acil durumlar için özel görevlendirme yapılması ve çalışanların bilgilendirilmesi yeterlidir (md. 19).

Alt işveren varsa planı kim hazırlar? İşyerinin bütünü için asıl işveren; kendi çalışma alanı ve işleriyle sınırlı olmak üzere alt işverenler sorumludur (md. 18). Ortak çalışma alanlarında plan işverenlerce birlikte hazırlanır (md. 17).

Destek elemanı sayısı nasıl hesaplanır? Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için ayrı hesap yapılır: örneğin tehlikeli sınıfta 85 çalışanlı bir işyerinde her ekip için en az 3’er (40, 80 ve kalan için) değil; “her 40 çalışana kadar birer” kuralı ve 40’ın katları dâhil edilerek en az 3’er destek elemanı gerekir (bkz. md. 11/3 ve Ek-3 örnek tablo — kesin hesap için Ek-3’e bakılmalıdır).

Yaptırımı nedir? Acil durum planı, yangınla mücadele ve ilk yardım yükümlülükleri 6331 md. 11-12’de düzenlenir; aykırılıklar md. 26 kapsamında idari para cezasına tabidir. Tutarlar yıllık güncellendiği için güncel tarifeye bakılmalıdır.

Tatbikat raporu örneği: süre kadar sonuç da önemlidir

Aşağıdaki senaryo temsili bir depo tahliye tatbikatıdır; gerçek bir işletmenin sonucu değildir. Alarmdan toplanma alanına kadar geçen süre tek başına başarı ölçütü yapılmamalıdır. Kayıp kişi kontrolü, ziyaretçiler ve özel ihtiyacı olan çalışanların güvenli tahliyesi ayrıca değerlendirilir.

Kayıt alanı	Temsili kayıt
Senaryo ve kapsam	Depo bölümünde duman ihbarı; gündüz vardiyası ve ziyaretçiler
Gözlem	Yan çıkış önünde geçici malzeme var; bir ziyaretçi sayım listesinde yok
Acil düzeltme	Çıkış önü boşaltıldı; ziyaretçi refakat ve sayım işlemi tamamlandı
Kalıcı faaliyet	Malzeme bekleme alanını yeniden belirleme; ziyaretçi listesini tahliye sorumlusuna aktarma
Sorumlu / termin	Depo sorumlusu / belirlenen tarih; idari işler / belirlenen tarih
Etkinlik kontrolü	Sonraki saha turunda çıkışın açık olması ve ziyaretçi kaydının sayımla eşleşmesi

Tatbikat öncesinde senaryo, gözlemci, haberleşme, toplanma alanı ve gerçek acil durum halinde tatbikatın durdurulma yöntemi belirlenir. Sonrasında aksayan her husus için sorumlu, termin ve doğrulama kaydı açılır. Gerçek bir tehlike yaratmak tatbikatın amacı değildir.

Boş tatbikat raporunu indirin. Bu çalışma şablonunu işyerinin planına ve özel düzenlemelerine uyarlayın. Bulguları DÖF örneğiyle kapatın.