Meslek Hastalığı: Bildirim Süreleri, 5 Hastalık Grubu ve Yükümlülük Süresi

Bildirim zinciri: kim, neyi, kaç günde?

Kim	Ne yapar	Süre	Dayanak
İşyeri hekimi / sağlık hizmeti sunucusu	Meslek hastalığı ön tanısı koyduğu vakayı, SGK’ca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucusuna sevk eder	—	6331 md. 14/3
Yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucusu	Tanı koyduğu meslek hastalığını SGK’ya bildirir	En geç 10 gün	6331 md. 14/4
İşveren	Kendisine bildirilen meslek hastalığını SGK’ya bildirir	Öğrendiği tarihten itibaren 3 iş günü	6331 md. 14/2-b

Süre hesabı ve bildirim pratiği, iş kazası bildirimindekiyle aynı mantıktadır — ayrıntı için iş kazası bildirim rehberine bakın.

5 meslek hastalığı grubu (resmî sınıflandırma)

Meslek hastalıkları, Meslek Hastalıkları Listesinde (Yönetmelik Ek-2) beş grupta toplanır (md. 18/1):

Grup	Kapsam
A Grubu	Kimyasal maddelerle olan meslek hastalıkları
B Grubu	Meslekî cilt hastalıkları
C Grubu	Pnömokonyozlar ve diğer meslekî solunum sistemi hastalıkları
D Grubu	Meslek bulaşıcı hastalıkları
E Grubu	Fizik etkenlerle olan meslek hastalıkları

Listenin yapısı üç sütunludur (md. 18/2): zararlı etkenin yol açtığı başlıca hastalıklar ve belirtileri; yükümlülük süreleri; hastalık tehlikesi olan başlıca işler.

”Yükümlülük süresi” nedir?

Bir hastalığın meslek hastalığı sayılabilmesi için, sigortalının işten fiilen ayrıldıktan sonra en geç ne kadar süre içinde ortaya çıkması gerektiğini gösteren süredir; her hastalık için listede ayrıca belirlenmiştir (md. 17/1).

Kritik istisna (md. 17/2): Hastalık klinik ve laboratuvar bulgularıyla kesinleşmiş ve etken, işyeri incelemesiyle kanıtlanmışsa, yükümlülük süresi aşılmış olsa bile hastalık, Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu kararıyla meslek hastalığı sayılabilir.

Özel kurallar

• Bulaşıcı hastalıklar (D Grubu, md. 19): Görülen işin gereği veya işyerinin özel koşullarının etkisiyle oluşması ve enfeksiyonun laboratuvar bulgularıyla kanıtlanması gerekir. Listede yer almayan ancak işin gereği bulaştığı kesin saptanan diğer bulaşıcı hastalıklar da meslek hastalığı sayılır; bu durumda yükümlülük süresi olarak hastalığın azami kuluçka süresi esas alınır.
• Pnömokonyoz (md. 20): Meslek hastalığı sayılabilmesi için havasında pnömokonyoz yapacak yoğunlukta toz bulunan işyerlerinde toplam en az 3 yıl çalışılmış olması şarttır; ağır olgularda bu süre Yüksek Sağlık Kurulu kararıyla 1 yıla kadar indirilebilir. Değerlendirmeler İLO standartlarına göre yapılır.

İşverenin bağlantılı yükümlülükleri

Meslek hastalığı tespiti bildirimle bitmez:

1. Kayıt ve inceleme: Tüm meslek hastalıklarının kaydı tutulur, incelenir ve raporlanır (6331 md. 14/1).
2. Risk değerlendirmesinin yenilenmesi: Meslek hastalığı, RD’nin süre dolmasa bile yenilenme sebebidir.
3. İlave eğitim: Meslek hastalığına yakalanan çalışana işe dönüşünde, hastalığın sebepleri ve korunma yolları konusunda ilave eğitim verilir.
4. Sağlık gözetimi: Maruziyet devam eden çalışanlarda muayene sıklığı işyeri hekimince artırılabilir.

Bildirim yükümlülüğünün ihlali idari para cezasına tabidir — güncel tutarlar için İSG cezaları 2026 rehberine bakın.

Sık yapılan üç hata

1. “Ayrılan çalışan bizi ilgilendirmez” varsayımı: Yükümlülük süresi boyunca (ve md. 17/2 istisnasıyla sonrasında da) eski maruziyetler meslek hastalığı tespitine konu olabilir; maruziyet kayıtlarının arşivlenmesi bu yüzden kritiktir.
2. Ön tanıyı bildirim sanmak: İşyeri hekiminin ön tanısı sevk başlatır; kesin tanı yetkilendirilen sağlık kuruluşunca konur. İşverenin 3 iş günlük süresi, kendisine yapılan bildirimle (öğrenmeyle) başlar.
3. Ortam ölçümü ve sağlık gözetimi verilerini ilişkilendirmemek: Tespit sürecinde işyeri incelemesi belirleyicidir; ölçüm ve muayene kayıtlarının düzenli olması hem çalışanı hem işvereni korur.

Sık sorulan sorular

Meslek hastalığını kim “kesin” olarak tespit eder? Tanı, SGK’ca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulu raporlarına dayanır; tespit ve değerlendirmede Kurum Sağlık Kurulu yetkilidir, ihtilaflı/istisnai hâllerde Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu karar verir (Yönetmelik md. 13, 17/2).

Liste dışı bir hastalık meslek hastalığı sayılabilir mi? Bulaşıcı hastalıklarda md. 19/2 bu kapıyı açıkça açar. Diğer gruplarda esas olan listedir; sınır durumlar Yüksek Sağlık Kurulu değerlendirmesine gider.

Tazminat ve maluliyet oranı işlemleri? Meslekte kazanma gücü kaybı oranının tespiti (Balthazard formülü, cetveller) aynı yönetmelikte düzenlenir; tazminat ve dava süreçleri hukuki danışmanlık alanıdır, bu rehberin kapsamı dışındadır.

Şüphe, sevk, tanı ve bildirimi ayrı izleyin

Temsili senaryo: tozlu bölümde çalışan bir kişinin muayenesinde işyeri hekimi mesleki etkilenmeden şüphelenir. Bu durum, yazılım tarafından otomatik “kesin meslek hastalığı” olarak etiketlenmemelidir. Hekimin değerlendirmesi ve yetkili sağlık kuruluşuna sevki izlenir; tanı/tespit ve bildirim görevleri yetkili mercilerde yürütülür.

İşveren için kayıt zinciri: bildirimin öğrenildiği zaman, bildirimi yapan yetkili kaynak, SGK gönderim zamanı/alındısı, maruziyetin azaltılması için alınan önlemler ve risk değerlendirmesi güncellemesi. Sağlık sunucusunun bildirimini, işverenin kendi görevinin tamamlandığına dair varsayıma dönüştürmeyin.

İdari aksiyon listesinde tanı ayrıntısı yerine gerekli iş ve takip bilgilerini tutun. Tıbbi dosyalar yetkili sağlık personelinin erişimine açık olmalı; kurul sunumu veya genel ekip raporuna gereksiz kişisel sağlık verisi taşınmamalıdır. Benzer maruziyete sahip diğer çalışanlar için izlenecek sağlık gözetimini hekim belirler. Teknik önlemler için iş hijyeni ölçüm planıyla bağlantı kurun.