Periyodik Sağlık Muayenesi Süreleri: 5-3-1 Kuralı ve İşe Giriş Raporu

Periyodik muayene sıklığı: 5-3-1 kuralı

Çalışan grubu	Periyodik muayene sıklığı	Dayanak
Az tehlikeli sınıf	En geç 5 yılda bir	Hekim Yönetmeliği md. 9/2-c-3
Tehlikeli sınıf	En geç 3 yılda bir	Hekim Yönetmeliği md. 9/2-c-3
Çok tehlikeli sınıf	En geç yılda bir	Hekim Yönetmeliği md. 9/2-c-3
Çocuk, genç ve gebe çalışanlar (özel politika grubundan)	En geç 6 ayda bir	Hekim Yönetmeliği md. 9/2-c-3

Bu süreler üst sınırdır: işyeri hekimi gerek görürse muayene aralığı kısaltılır (md. 9/2-c-3, son cümle). Çalışanın kişisel özellikleri, işin niteliği ve uluslararası standartlar da değerlendirmede dikkate alınır.

Sağlık muayenesi hangi durumlarda zorunlu? (6331 md. 15)

İşveren, çalışanların sağlık muayenelerinin şu hâllerde yapılmasını sağlamak zorundadır:

1. İşe girişte,
2. İş değişikliğinde,
3. İş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra işe dönüşte, çalışanın talep etmesi hâlinde,
4. İşin devamı süresince düzenli aralıklarla (yukarıdaki 5-3-1 tablosu).

Kritik kural: Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışacaklar, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz (md. 15/2).

Raporu kim verir?

Kanun kapsamındaki sağlık raporları işyeri hekiminden alınır. 50’den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri için raporlar ÇASMER’lerden (Çalışan Sağlığı Merkezleri), aile hekimlerinden veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucularından da alınabilir (md. 15/3). Raporlara itirazlar Sağlık Bakanlığınca belirlenen hakem hastanelere yapılır; verilen kararlar kesindir.

Maliyet ve gizlilik

• Sağlık gözetiminden doğan maliyet işverence karşılanır, çalışana yansıtılamaz (md. 15/4).
• Sağlık bilgileri gizli tutulur; muayene sonuçları çalışanın özel hayatı ve itibarı korunarak saklanır (md. 15/5). Sağlık verisi, KVKK kapsamında özel nitelikli kişisel veridir ve erişimi sıkı biçimde sınırlanmalıdır.

İlgili yükümlülüklerle bağlantısı

• Sağlık gözetimi sonuçları, gerekli görülürse risk değerlendirmesinin yenilenmesini tetikler (RD Yönetmeliği md. 12/2-e).
• İş kazası sonrası işe dönüşte hem talep hâlinde muayene (6331 md. 15/1-b) hem de ilave eğitim gündeme gelir.
• Muayeneleri fiilen yürütecek işyeri hekiminin ayırması gereken süre için İSG profesyonellerinin çalışma süreleri rehberine bakın.

Sık yapılan üç hata

1. “Rapor 5 yıl geçerli” genellemesi: 5-3-1 süreleri işyerinin tehlike sınıfına bağlıdır ve hekim gerek görürse kısalır; tek tip “geçerlilik süresi” yoktur.
2. Tehlikeli sınıfta rapor beklemeden işe başlatma: md. 15/2 açık bir yasak içerir; denetimde ve kaza sonrası süreçlerde en riskli eksiklerdendir.
3. Özel politika gruplarını standart takvime bağlamak: Çocuk, genç ve gebe çalışanlarda 6 aylık üst sınır geçerlidir; gebelik bildirimiyle takvim güncellenmelidir.

Sık sorulan sorular

Periyodik muayene süresi dolmak üzere; önce mi sonra mı yapılmalı? Süreler “en geç” ifadesiyle üst sınırdır; muayene süre dolmadan yapılmalıdır. Takvimi çalışan bazında izlemek ve hatırlatma kurmak pratikte tek güvenli yoldur.

İşe giriş raporu her sınıfta zorunlu mu? Sağlık gözetimi (işe girişte muayene dâhil) tüm işyerleri için yükümlülüktür (md. 15/1); tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta ise rapor olmadan işe başlatma açıkça yasaktır (md. 15/2).

Çalışan muayeneyi reddederse? Sağlık gözetimine tabi tutulma hem işveren yükümlülüğü hem çalışan açısından Kanun’un öngördüğü bir süreçtir; reddin iş hukuku boyutu vaka bazında hukuki değerlendirme gerektirir. Uygulamada bilgilendirme ve yazılı kayıt esastır.

Yaptırımı nedir? Sağlık gözetimi yükümlülüklerine aykırılık 6331 md. 26 kapsamında idari para cezasına tabidir; tutarlar için ilgili yılın resmî tarifesine bakılmalıdır.

Muayene takvimi örneği: üst sınır ve hekim kararı

Muayenesi 15.04.2026 tarihinde yapılan, özel bir durum veya daha kısa hekim kararı bulunmayan çalışan için tehlikeli sınıftaki periyodik üst sınır 15.04.2029’dur. Hekim altı ay sonra yeniden değerlendirme öngörmüşse takip tarihi 15.10.2026 olur; genel üç yıllık süreyi beklemek doğru değildir. Çocuk, genç ve gebe çalışanlara ilişkin özel periyot ayrıca uygulanır.

Takip listesinde çalışan kimliği, muayene tarihi, hekimin belirlediği sonraki tarih, işe uygunluk için gerekli idari sonuç ve sorumlu bulunabilir. Ayrıntılı tanı ve tetkikleri genel operasyon tablosuna eklemeyin. İş değişikliği ve özel koşullar ortaya çıktığında takvimi hekimle gözden geçirin.

Bu örnek sağlık raporu düzenlemez veya kişiye işe uygunluk kararı vermez. İşyeri hekiminin kişisel değerlendirmesi, işin riskleri ve yürürlükteki özel düzenlemeler esas alınır.